De spanning is geen fout in het systeem: het is het systeem

De spanning is geen fout in het systeem: het is het systeem. In veel organisaties wordt spanning nog altijd gezien als iets dat opgelost moet worden. Iets dat wijst op een probleem. Iets dat ‘weg’ moet. 

.

Zeker binnen gezondheid en veiligheid is de reflex vaak: als er spanning ontstaat – tussen regels en praktijk, tussen leidinggevende en medewerker, tussen productie en veiligheid – dan klopt er blijkbaar iets niet. Of er wordt niet over gesproken. Of mensen gaan tegen over elkaar staan. Is dat herkenbaar?

Maar wat als spanning geen fout is in het systeem, maar juist een essentieel onderdeel ervan?

Spanning hoort erbij
Elke organisatie balanceert continu tussen verschillende belangen. Denk aan:

• Veilig werken versus efficiënt werken
• Regels volgen versus professioneel handelen
• Controle versus vertrouwen
• Snelheid versus zorgvuldigheid
• Theorie vs praktijk

Deze tegenstellingen verdwijnen nooit. En gelukkig maar! Want juist dáár, in dat spanningsveld, ontstaat beweging. Ontstaat afweging. Ontstaat vakmanschap.

Een systeem zonder spanning, of waar de spanning niet benoemd en besproken mag worden, of wel, maar er niks mee wordt gedaan, is geen gezond systeem. Het is op z’n zachts gezegd een systeem dat stil staat.

Weerstand is informatie

Weerstand is zelden zomaar ‘tegenwerken’. Het is meestal een signaal. Als voorbeeld: een medewerker die zich verzet tegen een nieuwe veiligheidsmaatregel, zegt niet alleen “ik wil dit niet”. Die zegt vaak ook:

• “Dit past niet bij hoe het werk echt gaat”
• “Ik zie risico’s die jullie niet zien”
• “Ik voel me niet gehoord”
• “Dit gaat ten koste van iets anders dat óók belangrijk is”

Weerstand is daarmee geen obstakel, maar waardevolle informatie. Mits je bereid bent om echt te luisteren.

Het open gesprek als sleutel
Als spanning onvermijdelijk is, weerstand waardevolle informatie bevat, dan wordt één ding cruciaal: het gesprek. Niet het gesprek waarin je uitlegt waarom iets moet. Maar het gesprek waarin je onderzoekt wat er speelt.

Dat vraagt iets van iedereen en denk dan vooral aan Uncle Ben: “with great power comes great responsibility”. Een ieder heeft een verantwoordelijkheid, maar diegene die meer draagkracht heeft, daar mogen we meer van verwachten.

Van leidinggevenden:

• Veiligheid en vertrouwen bieden
• Durven luisteren zonder direct te corrigeren
• Nieuwsgierig zijn naar wat er onder de weerstand zit
• Ruimte geven aan twijfel en ongemak
• Open staan en echt integer durven te zijn

Van medewerkers:

• Uitspreken wat er echt speelt
• Niet alleen klagen, maar ook meedenken
• Verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen rol

Van de organisatie:

• Meelopen op de vloer, verantwoordelijkheid nemen om praktische verbeteringen door te voeren
• Spanning niet’ weg organiseren’, maar benutten
• Stoppen met eindeloze heisessies 
• Tijd en ruimte maken voor dialoog
• Accepteren dat niet alles maakbaar is

En voor de oplettende lezer, staan er meer aandachtspunten bij leidinggevende en organisatie: Lead by example. Daar is het mijn inziens al lang tijd voor. 

Tot slot
Stel jezelf altijd de vraag: Wat probeert deze spanning jou te vertellen? Daar begint echte veiligheid

En als mensen zeggen dat ze het te druk hebben? Of geen budget? Dan is een andere vraag vaak helpend EN richtinggevend. Benieuwd welke? Ik deel graag mijn kennis en ervaring. Want eerlijk gezegd? Ik heb al heel veel fouten gemaakt. Alhoewel, zoals mijn jongste dochter (10 jaar) vanmorgen tegen mij zei: ‘pap, het is alleen een fout, als je er niks van leert.’