Het Dunning-Kruger-effect: Onbewust onbekwaam?

"Ik heb gelijk, ik weet het zeker. Zo moeilijk is het toch allemaal niet? Ik leg het je wel even uit!"

We kennen het allemaal wel, iemand die heel erg zelfverzekerd is, of misschien wel erg overtuigd is van zijn/haar eigen kunnen — soms zó overtuigd, dat twijfel simpelweg geen optie lijkt. Grappig genoeg kan die zekerheid juist een signaal zijn dat er iets anders speelt: het Dunning-Kruger-effect.

Het Dunning-Kruger-effect beschrijft een cognitief fenomeen hoe mensen met (te) weinig kennis of vaardigheden vaak geneigd zijn hun eigen competentie te overschatten. Niet omdat ze arrogant zijn, maar omdat ze simpelweg nog niet genoeg weten om hun eigen kennisniveau realistisch in te schatten.

“Hoe minder iemand weet, hoe zekerder hij/zij kan klinken.”

Het is een valkuil die we allemaal herkennen — bij anderen, maar óók bij onszelf. Want hoe meer expertise je ontwikkelt, hoe beter je ook de complexiteit van een onderwerp zou kunnen begrijpen. En juist die complexiteit zorgt voor nuance, voor twijfel, en voor bewust onbekwaam zijn.

“Wijsheid begint bij twijfel.” - aldus Rene Descartes, Frans filosoof en wiskundige.

Hoe herken je het Dunning-Kruger-effect in de praktijk (in werk, relaties, communicatie)?

• Gebrek aan empathie of het bagatelliseren van andermans gevoelens ("Doe niet zo dramatisch");
• Overdreven details in verhalen, die niet kloppen of niet te matchen zijn, om geloofwaardigheid te veinzen;
• Controlerend gedrag onder het mom van 'zorg', waarbij ze absolute zekerheid eisen in hun verhaal;
• Ontwijken van vragen of het snel verzinnen van excuses om leugens te verdoezelen.

Voor professionals in omgevingen waar gedragsverandering, veiligheid en ontwikkeling centraal staan, is dit inzicht uitermate belangrijk. Het helpt je om reacties van collega’s beter te begrijpen, weerstand te plaatsen en gesprekken slimmer te voeren. Zeker wanneer je met teams werkt die al overbelast zijn of weinig tijd hebben om zich te verdiepen in nieuwe vaardigheden.

Waarom doet dit er toe?

• Het helpt om misverstanden in te schatten zonder te oordelen;
• Het maakt duidelijk waarom sommige mensen overtuigd blijven van een aanpak die niet werkt;
• Het laat zien waarom sommige mensen zich (on)bewust groter maken, wat niet direct betekent dat jij klein bent;
• Het geeft richting voor verandering: niet alleen kennis bijbrengen, maar vooral bewustzijn creëren;
• Misschien is “zeker weten” dus wel het duidelijkste signaal dat je iets te leren hebt.
  

En wees alert op de onderstroom, de dieper gelegen processen, waar het echt om gaat. En wat is die onderstroom dan precies? Misschien ga ik daar eens voor zitten in een volgend blog…

Voor nu, veel twijfel gewenst!

Nb. De grafiek is een populaire verbastering, de term Mount Stupid” komt niet van Dunning en Kruger zelf. De term is niet wetenschappelijk en komt niet voor in hun originele paper uit 1999. Het is een internet-meme / popularisering.


Wetenschappelijke referenties

1. Kruger, J., & Dunning, D. (1999). Unskilled and unaware of it: How difficulties in recognizing one’s own incompetence lead to inflated self-assessments. Journal of Personality and Social Psychology, 77(6), 1121–1134.
2. Dunning, D. (2011). The Dunning–Kruger effect: On being ignorant of one’s own ignorance. Advances in Experimental Social Psychology, 44, 247–296.
3. Pennycook, G., et al. (2017). On the reception and detection of pseudo-profound bullshit.Judgment and Decision Making, 11(1), 109–124.

⠀